Opis Terenu

Poturzyn - dawniej nazywano Potarzynem lub nawet Batorzynem (tak w lustracji z 1564r.). "Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego" podaje: "Poturzyn leży śród płaskowzgórza tomaszowskiego, wzniesiony od 770 do 800 stóp nad poziomem morza, w odległości 3/4 mili od granicy galicyjskiej, 7 wiorst od stacji pocztowej w Dołhobyczowie, 40 wiorst od Tomaszowa, 30 wiorst od Hrubieszowa".

W I połowie XV wieku (1422 r.) wieś była bezpośrednią własnością książąt bełskich. W XVI-XVIII wieku wchodziła w skład starostwa bełskiego. "Kościelnie" funkcjonowała jako enklawa katolicka parafii tyszowieckiej. Na południowym krańcu wsi przy drodze z Telatyna położony jest cmentarz prawosławny, dawniej greckokatolicki, dziś nieczynny. Pierwsza wzmianka o cerkwi w Poturzynie pochodzi z 1472 roku. Początkowo była to cerkiew prawosławna, w latach 1596-1875 greckokatolicka, od 1875 r. do końca II wojny światowej ponownie prawosławna. Ostatnia świątynia drewniana, z końca XIX wieku, rozebrana została w 1959 r. Stała w sąsiedztwie obecnego cmentarza greckokatolickiego. Data założenia cmentarza nie jest znana. Powstał dla parafii greckokatolickiej. Po 1875 roku użytkowali go także prawosławni. Po wojnie, opuszczony, uległ dewastacji. Na cmentarzu zachowało się około 30 kamiennych nagrobków sprzed 1945 roku, dziś niemal wszystkie są uszkodzone.

Na cmentarzu stoi kamienna rzeźba Chrystusa Błolgosławiacego wykonana w 1842 roku na zamówienie Balickiego, dziedzica Poturzyna. Pierwotnie stała w poturzyńskim parku. Prawdopodobnie w 1862 r. (data na postumencie ) przeniesiono ją na cmentarz. Autorem rzeźby jest Konstanty Hegel (sygnatura na podstawie rzeźby), rzeźbiarz warszawski. Rzeźba przedstawia postać Chrystusa naturalnej wielkości, z uniesioną do błogosławieństwa ręką. Wykonana w 1842 roku. 350 metrów na północ od wsi Poturzyn, przy skrzyżowaniu dróg do Poturzyna, Witkowa i Wasylowa położony jest cmentarz z I wojny światowej. (30-go sierpnia w pobliżu Poturzyna miała miejsce bitwa. Odniosło w niej rany 1300 żołnierzy z armii rosyjskiej i z austriackiej. Zmarłych z ran żołnierzy chowano w dwóch mogiłach w sąsiedztwie cukrowni. Poległych w walce grzebano na polu bitwy. Po 1915 roku (a niewykluczone, że dopiero po 1918 roku) założono cmentarz, na który powtórnie pochowani ekshumowanych z okolicznych mogił żołnierzy. Cmentarz urządzono przy figurze Najświętszej Marii Panny Niepokalanie Poczętej. Według miejscowych przekazów przy figurze znajduje się także grób Marii Woyciechowskiej, córki Tytusa Woyciechowskiego, a wnuczki Balickiego - dziedzica Poturzyna. Została ona zamordowana w poturzyńskim lesie w 1860 roku. Stojąca na cmentarzu rzeźba jest również wykonana przez Konstantego Hegla. Inskrypcja na postumencie brzmi: "Pamięci zmarłej córki pomnik ten poświęcają rodzice prosząc o pobożne westchnienie za pokój jej duszy. 1860". Zamówiona została prawdopodobnie przez Balickiego, razem z figurą Chrystusa i poczatkowo również zdobiła poturzyński park. W 1944 roku radziecki żołnierz odstrzelił Madonnie głowę. Po wojnie została prowizorycznie naprawiona przez mieszkańców PoturzynaP: Feliksa Szlachtę oraz Feliksa Łapińskiego. W 1998 roku rzeźba doczekała się renowacji z prawdziwego zdarzenia która wykonali pracownicy zamojskiej Pracowni Konserwacji Zabytków. Cmentarz został również ogrodzony.

Przy szosie przecinajacej wieś, 200 metrów na północ od nowej szkoły znajduje się zbiorowa mogiła z II wojny światowej. Mogiła kryje prochy mieszkańców Poturzyna zamordowanych przez nacjonalistów ukraińskich w kwietniu 1944 roku (w Wielką Sobotę). Zginęło wówczas 162 Polaków. Część zamordowanych pochowano na cmentarzu wyznaniowym, prawdopodobnie w Oszczowie, innych we wspólnej mogile w Poturzynie. Na płycie widnieje napis: "Ojczyzno oto dzieci twoje zamordowane 1 IV 1944 roku w Poturzynie przez nacjonalistów ukraińskich za to, że byli Polakami". Jeszcze przed II wojną światową istniał tu pokaźny majątek z przyległymi filiami. Właścicielami majątku byli Zamoyscy. Ongiś wieś oddana była w dożywocie Stanisławowi Zamoyskiemu - staroście bełskiemu. Po pierwszym rozbiorze wieś zamieniono z hrabiami Ostrorogami za dobra Tustanowice. Po Ostrorogach wieś przejęli Baliccy, a później Woyciechowscy. W okresie międzywojennym Poturzyn był siedzibą gminy o obszarze 7130 ha, liczącej 6452 ludności.